Sieci i przyłącza – roszczenie o przeniesienie własności urządzeń i zapłatę wynagrodzenia

„Polisolokaty” – klauzule niedozwolone w „polisolokatach”
Wrzesień 21, 2016
Wystąpienie z Unii Europejskiej – procedura podejmowania decyzji w Unii Europejskiej na przykładzie wystąpienia z niej Państwa Członkowskiego
Wrzesień 21, 2016

Sieci i przyłącza – roszczenie o przeniesienie własności urządzeń i zapłatę wynagrodzenia

Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, tekst jednolity Dz.U. z 2015r. poz. 139 ze zm, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych (m.in. sieci wodociągowych) i urządzeń kanalizacyjnych (m.in. sieci kanalizacyjnych), ustalonych przez gminę w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji. Z kolei realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego ponosi przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a urządzenia pomiarowego – odbiorca usług.

Pomimo określenia w ustawie zasad ponoszenia kosztów budowy urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych oraz przyłączy, wielokrotnie zdarza się, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne próbuje przerzucić koszty budowy leżące po jego stronie na osoby ubiegające się o przyłączenie ich nieruchomości do sieci. Nie oznacza to jednak, że osoba która sfinansowała budowę jakiegoś odcinka sieci pozbawiona jest roszczeń o zwrot poniesionych wydatków na ten cel. Podstawę tych roszczeń stanowi art. 49 §2 kodeksu cywilnego.

Podstawowym problemem, który wiąże się z dochodzeniem w/w roszczeń jest prawidłowe określenie granic między przyłączem a siecią. Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w art. 2 pkt. 5 -7 zawiera definicję przyłącza kanalizacyjnego i wodociągowego oraz sieci. Pod pojęciem przyłącza kanalizacyjnego należy rozumieć odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej. Przyłącze wodociągowe z kolei to odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągową w nieruchomości odbiorcy usług wraz z zaworem za wodomierzem głównym. Siecią są przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.

Ustawowe definicje pojęć przyłącza wodociągowego i przyłącza kanalizacyjnego, nie zawsze w istniejących stanach faktycznych pozwoliły na wyznaczenie granicy przyłącza i sieci. Problem ten był przedmiotem oceny w orzecznictwie sądowym. Aktualnie przyjmuje się, że iż odcinek przewodu kanalizacyjnego łączący wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy z istniejącą siecią kanalizacyjną w części leżącej poza granicą przyłączanej nieruchomości gruntowej nie stanowi przyłącza tylko urządzenie kanalizacyjne (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10.6.2015r., sygn. VI ACa 1477/14, wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 9 grudnia 2013 r. XVII AmA1/12, wyrok WSA w Krakowie z 8 maja 2014 r. II SA/KR 119/14). Podobnie Sąd wypowiedział się odnośnie przyłącza wodociągowego. Wprawdzie definicja przyłącza wodociągowego zawarta w art. 2 pkt 6 ww. ustawy jest nieco inaczej sformułowana, jednak brak jest podstaw ku temu, aby za tego rodzaju urządzenia uważać również odcinek przewodu prowadzącego do głównej sieci wodociągowej położony poza granicą nieruchomości przyłączonej. Zdaniem Sądu brak jest podstaw, aby traktować inaczej przyłącza kanalizacyjne i wodociągowe. Odbiorca usług, który chciałby budować przewody w cudzym gruncie, aby podłączyć swoją nieruchomość do sieci, musiałby uzyskać zgodę osób trzecich na wejście na ich grunt, również mógłby mieć trudności z dostępem w celu przeprowadzenia jej naprawy. Zachodziłaby również wątpliwość czyją własność stanowią przewody wodociągowe na tym odcinku. Zdaniem Sądu wykonanie odcinka sieci od granicy nieruchomości odbiorcy do miejsca włączenia jest budową przez odbiorcę fragmentu sieci, a nie przyłącza (zob. wyrok SA w Warszawie z dnia 10.6.2015r., sygn. VI ACa 1477/14).

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w art. 31 przewiduje przekazanie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych przez osoby, które wybudowały te urządzenia z własnych środków. Przekazanie ma następować odpłatnie, na warunkach uzgodnionych w umowie. Przekazywane urządzenia, powinny odpowiadać warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach. Zapis art. 31 w/w ustawy nie oznacza, że w sytuacji nie dojścia do zawarcia umowy, nie można nakazać gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu jej zawarcia. Art. 49 §2 Kodeksu cywilnego stanowi, że osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Wskazany przepis art. 49 §2 Kodeksu cywilnego stanowi podstawę roszczenia o zobowiązanie do odpłatnego przeniesienia własności urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych. Z roszczeniem może wystąpić osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń wchodzących w skład przedsiębiorstwa, stając się ich właścicielem i to niezależnie od przysługujących jej uprawnień do nieruchomości (zob. uchwałą SN z dnia 13.07.2011r., sygn. III CZP 26/11, OSNC 2012/1/8). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Szczecinie dla zastosowania przepisu art. 49 § 2 k.c. nie jest wymagane by osoba zgłaszająca roszczenie oparte na tej normie prawnej była właścicielem gruntów przez które urządzenia przesyłowe biegną. Osoba zgłaszająca roszczenie jest jednak zobowiązana wykazać spełnienie przesłanek koniecznych dla uwzględnienia roszczenia, tj. że zbudowała urządzenia kanalizacyjne, poniosła koszty tych urządzeń i jest ich właścicielem (zob. wyrok SA w Szczecinie z dnia 30.06.2015r., sygn. I ACa 517/14).

Powyższe dotyczy również sytuacji, w których urządzenia zostały wybudowane i podłączone do sieci przed dniem 3 sierpnia 2008r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej art. 49 k.c. (zob. uchwała SN z dnia 13.07.2011r., sygn. III CZP 26/11, OSNC 2012/1/8; wyrok SN z dnia 19.11.2014r., sygn. II CSK 169/14).

W świetle obowiązującego stanu prawnego, właściciele nieruchomości nie mają obowiązku partycypacji finansowej w realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie urządzeń kanalizacyjnych lub wodociągowych, ani też ponoszenia opłat za przyłączenie do sieci wodociągowej lub opłat za przyłączenie do sieci kanalizacyjnej. Jeżeli ponieśli nakłady finansowe z tym związane, przysługuje im roszczenie o przeniesienie własności tych urządzeń na rzecz gminy lub przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego za wynagrodzeniem.

Autor: Marcin Szydziak